Een eetbare tuin

Op een balkon kun je niet veel eetbaars verbouwen, dacht ik. Maar ik wilde leren moestuinieren. En zodra ik me er in verdiepte, kwam ik er achter hoeveel je op een klein oppervlakte kunt verbouwen. Ik zie het als een oefening voor als we straks een echte tuin van ruim 60 m2 hebben.

Tuinieren op een vierkante meter

Om het simpel te houden, begon ik met een plantenbak van 90*30 cm lang die ik zelf in elkaar timmerde. Volgens de principes van het vierkantemetertuinieren heeft elke groente een vak van 30*30 cm nodig. De grap is dat je met vakken van 30 cm nooit aan een bak van een vierkante meter komt. De term is afgeleid van square foot gardening, en een square foot is 120*120 cm. Daar past 30*30 precies 16 keer in. Dat is een leuk feitje, toch?

Plantenbak van oude kastplanken

Hoe dan ook, er passen dus drie soorten groenten in mijn bak. En per vak kan ik, afhankelijk van de grootte van de groente, 9 tot 16 plantjes kwijt. Vervolgens zit er ongeveer 2 tot 3 maanden tussen zaaien en oogsten. Dat betekent een verbluffend minimalistische oogst van:

  • 16 radijsjes + radijsblad (waarvan de 3 beste aan de buurvrouw gegeven voor het water geven van de planten toen we een week weg waren en 3 doorgeschoten en niet meer lekker)
  • 9 bietjes + bietenblad (we eten continu salade met bietenblad, de bieten zelf zien er nog wat schraal uit)
  • 9 bosjes rucola (groeit als kool, en kun je het hele jaar door blijven zaaien)

Na het leegoogsten van een vak kun je weer iets nieuws zaaien, waardoor je in een seizoen meerdere gewassen kunt kweken. Hoe dat allemaal moest – zaaien, verzorgen, oogsten, gewassen roteren – wist ik nog niet. Ik gebruikte de Makkelijke Moestuin App om me op weg te helpen, maar toen de eerste zaailingen boven kwamen, werd ik veel te enthousiast en wilde ik alles van tuinieren weten.

Het is net magie. Als je goed kijkt, zie je hier een basilicumplantje oprijzen.

Klein oppervlak, hoge productie

Ik liet me inspireren door deze vrouw uit Melbourne, die in haar stadstuin jaarrond voldoende groenten en fruit voor eigen consumptie produceert (kort filmpje):

Zij doet dat in een tuin van effectief 100 m2, veel groter dan mijn balkonnetje en ook groter dan de gemiddelde Nederlandse stadstuin (er zijn ook genoeg voorbeelden te vinden van kleinere productieve tuinen).

Natuurlijk is Nederland geen Australië, maar de basis van het tuinieren is hetzelfde. Het succes van deze tuin bestaat uit een paar onderdelen: verschillende gewassen staan dicht op elkaar zonder te concurreren, er wordt in verschillende hoogtelagen gewerkt, gewassen worden geroteerd en groenafval gecomposteerd zodat de grond productief blijft, en er is een strak beplantingsschema. Toevallig gaf mijn Australische inspiratiebron laatst een webinar waarin ze haar strategie verder toelicht.

Ze heeft elke week gemiddeld vier uur werk aan haar tuin. Maar, geeft ze toe, in het begin kostte het veel meer tijd om alles te leren en een efficiënt tuinontwerp te maken.

Mijn balkon- en vensterbanktuin

Ik kon het niet laten om mijn eigen voedselvoorziening wat uit te breiden. Vooral twee grote bakken met sla waren een schot in de roos. Sla groeit snel en ik kan blijven plukken. Voorheen at ik zelden sla, nu twee keer per week. Op het balkon staat:

  • Rucola
  • Biet
  • Radijs –> geoogst en vervangen door komkommer
  • Pluksla
  • Eikenbladsla
  • Courgette
  • Ui, knoflook en bieslook
De tuin is inmiddels wat in omvang gegroeid

De potten en plantenzakken had ik al liggen. Ik bewaarde daar voorheen mijn sokken en ondergoed in. En de sla zit in een plastic vouwkrat die ik aan de binnenkant met worteldoek heb bekleed. Alle zaden heb ik bij een biologische zaadhandel besteld.

Om ui en knoflook te planten, heb ik gewoon de knolletjes uit de supermarkt in de aarde geduwd. Dat werkt voor verdacht veel planten, leuk om eens op te googlen. En van lege plastic yoghurtbekers maakte ik plantenstekers om de plantennaam op te schrijven.

De courgette springt de grond uit (midden). Boven opkomende zaailingen van peterselie, onder basilicum. Rechts bloeiende bieslook en munt.

Naast groenten heb ik ook een verzameling kruiden, waarbij ik alleen kweek wat we in de keuken gebruiken. Rozemarijn en tijm zijn bijvoorbeeld erg populair in kruidentuinen, maar wij gebruiken dat zelden. De basilicum gaat er zo hard doorheen dat ik drie planten heb.

De kruidenlijst:

  • Munt
  • Basilicum (3x)
  • Peterselie
  • Koriander (helaas hoor ik bij de 15% van de mensen waarvan genetisch bepaald is dat ze het heel erg vies vinden, maar Erik eet het bij het leven)
  • Salie
  • Gember (gekocht in de supermarkt en in de grond gestopt)
  • Onsterfelijkheidskruid (voor thee. Ik vind het niet superlekker, maar het was een cadeautje, en het ziet er cool uit)
Onsterfelijkheidskruid zou extreem gezond zijn

Toen bleek dat het voor de wat exotischere, zonminnende planten te koud is op mijn balkon groeide ook de vensterbank vol. Naast een paar zaailingen staat hier paprika (gekregen als cadeautje), aubergine (ook een cadeautje) en jalapeño peper.

Vensterbank met zon/warmteminnende planten

De tuin hoeft niet één grote voedselmachine te zijn. De meeste groenten zijn niet lekker meer als ze bloeien, maar ik laat expres wat bloemen opkomen. Dan valt er voor de hommels nog wat te beleven.

Is dit eigenlijk wel een hommel?

Voor de toekomstige massa-oogst is Erik vast aan het oefenen met het inmaken en wecken van groenten. Hij maakte atjar tampoer (wortels in azijn), acar ketimun (komkommer in azijn) en kimchi (gefermenteerde kool). Mijn interesse eindigt bij het oogsten van de groenten, Eriks interesse begint bij het verwerken. Dat maakt voor mij het tuinieren extra leuk; er wordt ook echt wat lekkers van gemaakt!

Groenten ingemaakt in azijn

Goede grond

Wat je in elke tuininstructie terugvindt, is hoe belangrijk goede grond is. Dat vond ik altijd een beetje abracadabra, maar ik begin het in grote lijnen te snappen. Omploegen en spitten is slecht voor het bodemleven, dus dat mag niet. Sommige planten verbeteren de bodem, bijvoorbeeld doordat ze stikstof vasthouden. Die planten worden groenbemesters genoemd, en die mogen dus wel. En compost – verteerd gft-afval – is goud waard.

Nu ik de eerste zaadjes geplant en de eerste groenten geoogst heb, kom ik er achter dat er best wat tuinafval overblijft. Wat je zelf hebt opgekweekt lijkt ineens zonde om weg te gooien, vooral als er nog veel nuttige stoffen voor de planten en het bodemleven in zitten. Daarbij stond het me al tegen om steeds potgrond te kopen, omdat daar vaak veen in zit waarvoor kwetsbare natuurgebieden in het buitenland worden afgegraven. Daarom ga ik vanaf volgende maand composteren in een wormentoren. Ik hoef dan niet steeds potgrond en plantenvoeding aan te slepen.

Nu laat ik tuinafval deels gewoon op de aarde liggen, chop ’n drop noemen ze dat.

Wildpluk, moestuin of eetbare tuin?

Mijn grootste initiële bezwaar tegen moestuinieren was dat het onnatuurlijk is. In de natuur liggen de eetbare planten voor het oprapen, je hebt er geen complete tuinuitrusting voor nodig en hoeft niet met grond en voedingsstoffen te slepen. Wilde planten verzamelen is de meest primitieve manier van voedselvoorziening en de eenvoud daarvan sprak me wel aan. Ik wil daar nog steeds meer van leren, maar ben tuinieren als aanvulling in plaats van als tegenpool gaan zien. Wilde planten kun je maar in beperkte hoeveelheden eten. En ik merkte dat het in Nederland niet altijd ideaal is omdat veel plekken vervuild zijn of kwetsbare natuur hebben waar je snel het ecosysteem verstoort.

Het voordeel van wilde planten ten opzichte van moestuinplanten is dat ze vaak meerjarig (vaste planten) zijn of zelfzaaiend. Vaste planten hebben doorgaans minder water en licht nodig en zijn minder onderhoudsintensief dan de snelgroeiende eenjarige moestuingroenten. Om goed te groeien moeten de laatste bijvoorbeeld dagelijks minimaal zes uur in de volle zon staan. In veel kleine tuinen in Nederland is dat onmogelijk. Als je een productieve eetbare tuin wilt, moet je beide dus combineren. Voorbeelden van eetbare vaste planten die goed in de tuin kunnen, zijn fruitbomen, bessenstruiken en kruiden, maar ook groenten zoals aardkastanje, daslook, rankspinazie en brave hendrik.

Bietenblad in de moestuinbak

Tuinontwerp

Voor het huis dat we aan het ontwerpen zijn, maak ik daarom een tuinontwerp met zoveel mogelijk vaste eetbare planten, met verder alleen een vierkantemeterbak voor de eenjarige groenten en een voor verschillende soorten sla. Wat me leuk lijkt, is om zoveel mogelijk gewassen te verbouwen die van nature in Nederland voorkomen. Met uitzondering van een paar Mediterraanse kruiden en groenten in de vensterbank.

Eetbare tuin ontwerpen

Veel kennis van tuinieren en planten heb ik nog niet, ik ben druk aan het studeren en experimenteren. De kleine eetbare tuin met vaste planten baseer ik op het gelijknamige boek van Madelon Oostwoud, waarin ze stap voor stap uitlegt hoe je zoiets doet. Met youtubefilmpjes, een introductiecursus permacultuur en de moestuinapp probeer ik door de bomen het bos te vinden.

Dit is een serieuze zaak (Boek: Een kleine eetbare moestuin met vaste planten, Madelon Oostwoud, KNNV Uitgeverij)

Tuindoel

Het is niet erg als het niet meteen lukt. Zelfvoorzienend leven is geen doel, dan zou ik een hectare grond nodig hebben en elke vrije seconde in de tuin moeten steken. Ik ben al tot het inzicht gekomen dat ik niet per se een grote tuin hoef. Ik kan alleen een kleine tuin voelde aandacht geven. Het doel voor dit jaar is om te leren hoe groenten verbouwen in de basis werkt, hoe de planten eruit zien en welke lekker zijn. Een volgende doel wordt om een tuin te maken die niet alleen voedsel produceert, maar ook een klein stuk waardevolle natuur wordt.

Favoriete boeken

8 gedachten over “Een eetbare tuin

Voeg uw reactie toe

  1. Leuk dat je zo geïnspireerd bent. Ik heb vaker in een bak geprobeerd wat te kweken. Ik had het idee dat de diepte niet genoeg was. Ook heb ik ooit met veel moeite en aandacht wat snoeptomaatjes opgekweekt. Het jaar daarna kwam op dezelfde plek opnieuw plantjes. Ik deed er toen niets aan en had tien keer zoveel oogst. Mijn ervaring is dat de investering in tijd, moeite en geld niet opweegt tegen het kopen in de supermarkt tenzij je het op grotere schaal gaat doen. Ik ben dan ook benieuwd naar je verdere ervaringen.

    1. Snoeptomaatjes lijken me lastig omdat ze zoveel warmte nodig hebben, maar die ga ik toch ook eens proberen. Ik denk dat je het vooral als hobby moet zien, en hobby’s kosten tijd en geld. Superefficiënt is het inderdaad niet, wel leuk. :)

      1. Helemaal mee eens. Als je er plezier in hebt. En het is leerzaam om te weten waar je voedsel vandaan komt en wat daar allemaal voor nodig is. Ik heb tenslotte ook kipjes. Het is veel efficiënter wat eitjes in de super te kopen maar veel minder gezellig. Is kipjes ook niets voor jou als je straks in je eigen huisje woont?

      2. Ja, kippen lijken me heel gezellig! Al heeft de Australische vrouw uit het filmpje kwartels, die zijn wat kleiner en maken minder geluid, schijnt goed te werken in een woonwijk. Ik ben wel bang dat ik met kippen/kwartels niet meer op reis kan… Of valt dat mee?

      3. Toen we een half jaar op reis gingen, heb im ze weggedaan. Bij andere vakanties(van 1 tot 5 weken) vraag ik een van de buren of de buurjongetje. Enige nadeel is dat ze dan niet los kunnen scharrelen in de tuin.

  2. Wat een leuke ontwikkeling! En het hoeft nauwelijks geld te kosten. Zoek bv de zadenruilbeurs op, van Aseed. Ontmoet anderen die al veel langer een tuin hebben. De meesten hebben veel te veel zaad en geven graag iets weg. Maak een composttoilet met zaagsel van de timmerman. Dat is afval. Krijg je hartstikke goeie grond.

    En natuurlijk lekker genieten van de bijtjes en de beestjes.

    Enz enz.

    Veel plezier nog!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: