Ik schrijf niet vaak over politiek maar vandaag maak ik een uitzondering. Ik kan me voorstellen dat je net zo moedeloos wordt van de overwinning van Trump als ik. Tenzij je geopolitieke ambities hebt of journalist bent, kun je waarschijnlijk net als ik niet veel anders doen dan huilen, klagen en boos worden op al die pannenkoeken die de wereld de afgrond in stemmen. Of is er ook nog een andere mogelijkheid?
Trump is een symptoom van een wereld die al een tijdje uit elkaar aan het vallen is. Onze manier van leven, en de welvaart die daar bij hoort, is gebaseerd op uitbuiting van anderen en het slopen van onze planeet. Dat houdt een keer op, alleen vinden rijke mensen, zoals Amerikanen en Nederlanders, dat niet leuk. Welvaart opgeven is vervelend. Macht opgeven is vervelend. Vanzelfsprekend komen mensen daar tegen in opstand. Trump belooft dat Amerika weer rijk wordt, net zoals onze rechtse regering belooft dat Nederland weer van de Nederlanders wordt, en veel mensen klampen zich graag aan dat idee vast. Ondertussen breken diezelfde beloftes de wereld verder af en komt er niets voor in de plaats dat ons wezenlijk helpt.
Onbewust weten we wel dat het mis gaat, maar we blijven elkaar graag vertellen dat het goed komt. Het komt niet goed. Er komt oorlog of iets anders gruwelijks en over tweehonderd jaar moeten we concluderen dat de rol van Amerika en Europa was uitgespeeld. Ten minste op de manier waarop we dat de afgelopen 2.000 jaar gedaan hebben.
Misschien klinkt dit nog niet als een oplossing voor je moedeloosheid. Het lijkt of ik het alleen maar erger maak en alle optimisme kwijt ben. Dat klopt niet helemaal. Volgens mij maak ik het niet erger – het is al erg, daarom word je hier moedeloos van. Ik ben nog wel optimistisch, alleen op een andere manier dan je misschien zou denken. Dat is omdat ik weet hoe sterk ik (en ook jij) kan zijn als het er op aan komt.
Er zijn altijd twee dingen die wel binnen je macht liggen, en dat zijn je eigen lichaam en geest. Hoe kun je die nou in de strijd gooien tegen collectieve ellende? Zo:
- Leer praktische vaardigheden. Zorg ervoor dat je sterk bent. Leer vuur maken, dingen bouwen, mensen verplegen, truien breien, wild voedsel verzamelen, fietsen repareren, lassen, smeden, water zuiveren – leer iets en blijf in beweging;
- Ga op zoek naar je ziel. Echt, die heb je nodig als het moeilijk wordt. Hold your ground. Ga mediteren, werk jeugtrauma’s weg, ga God zoeken, zet je hulpeloosheid van je af en vind die bron van kracht in jezelf. Het is het enige waar je op terug kunt vallen als al het andere omvalt. Het is ook het enige dat ons uit de crisis kan redden en het is het fundament waaruit een nieuwe toekomst weer tevoorschijn komt.
Zorg er, kortom, voor dat je niet zo snel uit het veld geslagen wordt door allerlei externe omstandigheden. Je kunt dan nog steeds kwaad en verdrietig zijn – dat lijkt me heel gepast – maar misschien wat minder moedeloos.
Ik weet dat ik voor sommige mensen als een doomsday-denker en prepper uit de hoek kom, maar probeer het je eens voor te stellen dat het niet goedkomt, zoals het heel vaak in de geschiedenis van de mensheid niet is goedgekomen. Mensen zijn over het algemeen sterk en wendbaar, ook onder de grootst mogelijke ellende. Dat kun je in jezelf cultiveren. Wie weet stelt het je zelfs in staat om anderen of de wereld te helpen naar een rechtvaardiger alternatief. Ook handig, trouwens, als de wereld niet direct omvalt.