Als ik na een maand weer eens door mijn instagram feed scroll, voel ik direct waarom ik er mee gestopt was. Ik zie twee jonge ouders die een klimparadijs voor hun kinderen op de bovenverdieping hebben gebouwd. Daarna een reel: zo maken wij meel van tamme kastanjes, in deze online cursus leer je alles over eten uit de natuur. Dan weer een reel: wij geven thuisonderwijs, onze dochter moet nog vier worden, maar ze spreekt al drie talen en ze kan al bijna schrijven – klik op link-in-bio om meer te leren. Snel verwijder ik de app weer.
Het lijkt zo onschuldig, maar dat is het niet.
Ik dacht dat ik ongevoelig was voor beïnvloeding door social media. Meestal vond ik het een beetje aanstellerig als mensen zeiden dat ze verslaafd waren, of dat ze het gevoel hadden dat ze niet aan al die perfecte plaatjes konden voldoen. Vaak haal ik pas om drie uur ’s middags mijn telefoon uit vliegstuigstand omdat er bijna niks boeiends op dat apparaat gebeurt.
Tot ik moeder werd, mijn werk opzegde en probeerde om iets voor mezelf op te bouwen. Misschien had de subtiele beïnvloeding al voor die tijd zijn sporen in mijn brein getrokken. Ineens had ik het gevoel dat ik iemand moest zijn. Ik zat thuis en zag op Instagram alleen maar digital nomads (mensen die de wereld rondreizen en online de kost verdienen), mompreneurs (ondernemers die ook fulltime moeder zijn en vaak hun kinderen thuisonderwijzen), creatieve ondernemers, schrijvers, kunstenaars en andere alternatievelingen die het wél gemaakt hadden.
Hun leven leek bijzonder veel op dat van mij: avontuurlijk, dicht bij de natuur, met kind, creatief, in mooie Noorse wollen trui en op barefoot schoenen. Er was alleen één verschil: zij waren vrij en financieel onafhankelijk. Tenminste, dat leek zo. Soms las ik in een ‘openhartige’ post hoe ze ‘struggleden‘ om rond te komen. Bij twee van de drie berichten die ik zag, stond een call to action: klik hier, jij kunt dit leven ook hebben!
Ik dacht: ja, doei, dat is reclame, daar trap ik niet in. Ik dacht ook, heel cynisch: fijn dat zij hun leven op orde hebben, maar mensen als ik, die het nog net niet gemaakt hebben, zijn dat wel aan het financieren. Ik vond het een leeg soort bubbel die niets aan de wereld toevoegt behalve een heleboel vrije, onafhankelijke individuen.
Tegelijkertijd was het datgene wat ik het allerliefste wilde. Ik begon te geloven dat wij onszelf en onze dochter van alles ontzegden door wel/niet in een kantoor te werken, wel/niet naar de kinderopvang te gaan, wel/niet een reguliere school te zoeken, wel/niet rond de wereld te fietsen, wel/niet ons eigen huis te bouwen, wel/niet onze eigen groenten te verbouwen. Er werd de hele dag twijfel in mijn hoofd gezaaid of we het juiste deden.
Het leek op een gegeven moment wel alsof de hele wereld succesvol creatief ondernemer annex moeder was. Ik raakte zo gefrustreerd dat ik steeds meer mensen ging ontvolgen, maar voor iedere avonturier die ik wegklikte, kwam er een nieuwe bij.
Ondertussen raakte mijn boek maar niet af, bouwde ik een webshop voor mijn schaarse cursussen en worstelde ik met het format van diezelfde cursussen en of die dan wel iets toevoegen aan de wereld. Op een warme nazomermiddag zat ik onder de appelboom in onze tuin en realiseerde ik me dat ik vijf maanden achter mijn laptop had gezwoegd om iemand te zijn. Ik was er zo moe van. Toen ik naar de appelboom keek, zag ik voor het eerst sinds tijden weer die appelboom en niet de binnenkant van mijn eigen gedachten.
‘Ik ben een slechte wildernisgids,’ zei ik tegen mezelf. Daarna besloot ik dat het maar een tijdje afgelopen moest zijn met Instagram tot ik wist wat ik er mee wilde. Een maandje, dacht ik. Dan kan ik weer voorzichtig online kijken. Inmiddels zijn er bijna drie maanden verstreken en ga ik Instagram steeds meer zien voor wat het is: één grote reclamemachine.
Zelfs als het niet je doel is om reclame te maken, en je gewoon wilt weten waar je vrienden uithangen, maak je onbewust reclame. De alledaagse dingen die jij doet, komen bij de mensen terecht die daar heimelijk naar verlangen. Bij hen wordt zo een behoefte gecreëerd en het algoritme levert ondernemers die daarin kunnen voorzien. Ondernemers betalen er graag voor. Ik heb er zelf een paar keer voor betaald. Het kost maar een paar cent per dag en het bereik is groot én gericht.
Dat ondernemers klanten vinden is in zichzelf niet slecht, maar dat er een behoefte gecreëerd wordt die er helemaal niet was, terwijl je denkt dat je gewoon onderdeel bent van een gezellig sociaal netwerk, vind ik gekmakend. Zo werkt reclame nou eenmaal. Zo werkt de maatschappij nou eenmaal. Dat klopt. Maar het is allemaal zo hijgerig. Ik word er zo moe van en ik heb er geen zin in.
Ik ben ook kwetsbaarder dan ik eerst was, realiseer ik me. Als alles in je leven lekker loopt, is Instagram misschien leuk vermaak en kun je lachen om reclame. Maar mijn oververmoeide post-partumlichaam is bezig weer energie en zelfvertrouwen op te bouwen, daar kan maar beter geen algoritme tussenkomen dat behoeftes creëert.
Het sneue is dat de ondernemers aan wie ik me zo erger, en tot welke groep ik inmiddels behoor, het ook niet willen. Ik luister regelmatig naar de podcast van Soulworx, een vrouw die bezielde ondernemers zoals ik helpt om succesvoller te zijn (zij speelt haarfijn in op een gecreëerde maar niet vervulde behoefte, trouwens wel vanuit de overtuiging dat deze ondernemers de wereld iets heel belangrijks te bieden hebben, maar dat even terzijde). Waar zij steeds op terugkomt is hoe je je als ondernemer op een gezonde manier tot social media kunt verhouden. Dat geeft wel aan hoe moeilijk het is en hoeveel mensen er mee worstelen. Haar advies is: blijf oprecht en post in je eigen ritme.
Daar wordt het niet makkelijker maar wel rustiger van. Ik merkte al na een week zonder Instagram dat ik weer naar mezelf ging luisteren, en mijn eigen interne behoefte, die eigenlijk de afgelopen twintig jaar weinig veranderd is. Op een gegeven moment vroeg ik me af of ik nog belangrijke trends in de buitensportwereld had gemist. Ik surfte naar Bikepacking.com en kwam tot de geruststellende conclusie dat daar nog altijd dezelfde merken en dezelfde routes gehypet worden. Nu ik me niet meer naar de buitenwereld hoefde te verantwoorden, kwam ik eindelijk door het taaie dilemma heen waarin ik met het schrijven van mijn boek was beland. Ik restylde mijn hele website en ik zette met Erik https://www.verlangennaarzee.nl/ op.
Ik had net zo goed totaal inproductief kunnen zijn, daar gaat het niet om. Waar het wel om gaat, is dat ik weer aan mijn eigen, interne kompas herinnerd werd. Gelukkig kan ik daar door al het soloreizen, buitenslapen en mediteren gemakkelijk bij. Ik voel heel duidelijk hoe Instagram interne verwarring zaait net zoals te lang doorgaan in burn-outbaan, ongezond eten en weinig slapen dat doen.
Er valt me nog iets op nu ik weer door mijn feed (voedsel – levenslijn) scroll. Instagram is in die drie maanden van mijn afwezigheid veel verslavender geworden. Ik zie alleen nog maar reels, waar ik direct ingezogen word, met voor mijn bubbel waanzinnig fascinerende verhalen over het moederbrein en een betere wereld. Ik zie zelfs een filmpje van een vrouw die haar telefoon met een ketting aan de muur geklonken heeft, geen oplader in de buurt en campagne voert voor een digital detox. Wat ik niet zie, zijn de persoonlijke berichten van mensen die ik ben gaan volgen omdat ik ze ken, of omdat ik ze leuk vind.
Ik vind het leuk dat ik weer iets op de socials mag delen, maar alleen om dit te zeggen: de afgelopen maanden heb ik me beter gevoeld dan de afgelopen drie jaar. Het is heerlijk om weer in mijn eigen wereld te zitten en tevreden te zijn met alles wat daar wel is. Het is vooral heerlijk om weer te kunnen creëren zonder druk, afleiding en verwarring.