“Ik moest me terugtrekken uit het gezinsleven om weer te voelen waar ik zelf behoefte aan heb,” vertelt Francine Postma in het boek Moderne Pelgrims. Juist op die pagina sla ik het boek open als voorbereiding op mijn eigen pelgrimstocht, de volgende etappe van de Walk of Wisdom waar ik anderhalf jaar geleden met Heike aan begon.
De noodzaak
Het is drie graden buiten, gure oostenwind. Ik ben dertien weken zwanger. Na het vermoeiende eerste trimester klimt mijn energieniveau bijna onmerkbaar naar een hoger niveau, samen met de net zo subtiel ontluikende lente. Al sinds de dagen lengen, komt er een soort noodzaak over me heen: ik moet weer op pad gaan. Langzaam, alleen, stil.
Te lang heb ik binnen de muren van ons huis, in het geschreeuw van een peuter, in mijn eigen gedachtewereld gezeten. En ik word gek. Zo gek dat ik een psychiater heb bezocht, die niet erg behulpzaam was, behalve dat ik me realiseerde dat het tijd is om weer wat regie over mijn eigen leven terug te pakken. In hetzelfde boek lees ik, in de woorden van Peter Dijkstra: “Meestal als je ergens mee worstelt wordt je wereld steeds kleiner, tot op het punt dat je alleen maar met jezelf bezig bent. Maar op het moment dat je kunt zien dat de wereld groter is dan jijzelf en je je daarover kunt verwonderen (…) dat herstelt het contact met buiten en boven.” Dat is het beste medicijn. In de winter vergeet ik altijd hoe hard ik dat nodig heb.
Ik pak een slaapzak, het boek, de routekaarten, de pelgrimsveter waaraan je onderweg vogelringetjes kunt verzamelen, één in elke gemeente, en eten voor twee dagen. Ik boek een trekkershut op de Duitse grens, twaalf kilometer wandelen van waar ik de vorige keer gebleven was.
De meeste mensen wandelen de route van 136 kilometer in een keer, zodat ze echt uit hun dagelijkse routine kunnen stappen, en op een dag zal ik dat ook doen. Maar nu heb ik een andere intentie met de route, of de route met mij, want zo voelt het. Het lijkt me steeds als ik vastloop in het moederschap een uitweg te bieden.
Een lange, fysieke meditatie
In Kranenburg ga ik verder waar ik gebleven was. Voor het eerst sinds dagen breekt de zon door en als het Reichswald de wind wegneemt, is het bijna warm. Het bos is bruin van de gevallen bladeren en dorre varens. Steeds neem ik me voor om de tijd te nemen, en niet gehaast de route af te tikken zoals ik geneigd ben te doen. Maar het valt niet mee om in het nog nauwelijks merkbare voorjaar langer dan een kwartier stil te staan.
Op een kronkelend modderpad, vlak na de top van de Brandenberg, verzamel ik witte kiezels. Het Reichswald is een door gletsjers opgestuwd stuk aarde en de steentjes zijn met het gletsjerwater uit het noorden meegevoerd. Dat de ijstijd open en bloot voor me ligt, vind ik altijd ontzagwekkend. Ik stop vier steentjes in mijn broekzak, twee grote, een kleine en een nog kleinere. Op de volgende top, de Hertenkop, leg ik ze in het mos, alsof ik een klein altaar maak. Erik, Mieke, Heike, baby.
‘Voor ons gezin, voor onze avonturen,’ zeg ik, omdat ik zodra ik ’s morgens mijn rugzak op deed al voel dat dit is wat ik moet doen, ook met kinderen: op avontuur blijven gaan.
Steentjes leggen in het bos is als een kaarsje branden in een kerk. Het zijn dat soort kleine, bijna onzichtbare rituelen waarmee ik mijn voetstappen aaneenrijg. Pelgrimeren wordt zo meer dan een langeafstandswandeling. Het is een wandeling met intentie die verbindend en vaak bevrijdend werkt. Een lange, fysieke meditatie eigenlijk – voor mij een ultieme combinatie van buitenleven en zingeving.
Het schuldgevoel
In de eenvoud van de trekkershut laad ik na het wandelen mijn batterij op. Onderweg heb ik me een paar keer schuldig gevoeld dat ik Heike niet heb meegenomen. Ik had me voorgenomen de hele route met haar te lopen, al zou het vijf jaar duren. Maar nu ik onder het dons lig, aan het einde van de middag, met een buik die zwaar en vol voelt, realiseer ik me dat dat nu helemaal niet lukt.
Het is de combinatie van inspanning, stilte en rust die ik zo hard nodig heb om er thuis weer te kunnen zijn. En de verbinding met onze baby. Met Heike liep ik destijds de ene na de andere tocht, omdat ik een wildernisgidsopleiding volgde toen ik zwanger was. Het gaf me een diep gevoel van verbinding met haar. Datzelfde doe ik nu opnieuw met het leven dat ik meedraag. Het is een van de eerste stappen die ik moet zetten om mijn aandacht over onze twee kinderen te verdelen.
Dat altijd maar knagende schuldgevoel is iets dat je als ouder behoorlijk in de weg kan zitten. Francine Postma, uit het boek Moderne Pelgrims, raakte er overspannen van en moest gaan wandelen om weer te herstellen. Ze vertelt over haar langzame proces van zelfacceptatie. “Als je niet ophoudt met streng zijn, zul je niet gelukkig worden.” Het klinkt hard, maar het raakt me op precies het juiste moment. Schuld lost niets op, realiseer ik me. Dit wandelen wel.
Het doet pijn en het is heilzaam
De dag erna blijf ik stuwwallen beklimmen, nu weer over de grens in Nederland. Er zijn twee dingen in het wandelen die me opvallen. Het doet altijd pijn, ook als je getraind bent, en het is altijd heilzaam. Aan mijn pelgrimsveter heb ik eerder op de dag een nieuw ringetje geklikt, en al is het maar een plastic ding, met ieder ringetje lijkt het alsof de wereld iets meer opengaat en ik weer een stukje van mezelf terugvind.
Peter Dijkstra vertelt in Moderne Pelgrims: “Vaak zijn geestelijke dingen passief, maar met pelgrimeren ben je ook actief met je lijf. Door te wandelen komt je lichaam in een cadans waardoor je makkelijker in contact komt met de natuur en met God.”
Wat voel ik me anders na twee dagen. Ik realiseer me dat dit niets met vakantie of ontspanning of een oppervlakkig ‘je hoofd leegmaken’ te maken heeft. De noodzaak die ik voelde was op zijn plaats. Ik móet dit doen om de betrokken, invoelende, creatieve en sterke moeder, en vrouw, te kunnen zijn die ik wil zijn. Hoe ik dat thuis vasthoudt, is me altijd weer een raadsel. En toch merk ik wat voor een fantastische opening dit is.
“Blijf dit gewoon doen”, schrijf ik in mijn aantekeningenboekje. Een volgende keer alleen. Een volgende keer weer met Heike, of met al onze kinderen. Een volgende keer misschien ook eindelijk met andere moeders en vaders, omdat het zo heilzaam is, dat ik het graag wil doorgeven.
Route
De Walk of Wisdom is een pelgrimsroute van 136 kilometer rondom Nijmegen. De route is geïnspireerd door de natuur en het leven zelf, en is niet gebonden aan een religie. Pelgrims zetten hun telefoon uit, en maken de tocht naar binnen, want ‘wie zich vanuit zijn binnenste verbindt met de wereld om zich heen, komt als mens tot bloei’, aldus de Wegwijzer op de website van de organisatie.
De route is grotendeels gemarkeerd en wordt beschreven in een helder routeboekje. Je bepaalt zelf waar je slaapt (er is een lijst met overnachtingsadressen), hoeveel je wandelt en of je de hele route in één keer of in delen doet. Langs de route haal je in iedere gemeente een vogelringetje op die je aan je pelgrimsveter bevestigt. Verder ben je herkenbaar aan de pelgrimsspeld die tegelijkertijd een engel en een zaailing symboliseert.
De vorige etappe